कुलगुरू डॉ. मनोहर चासकर: स्वारातीमविच्या शैक्षणिक पुनर्जागरणाचे दोन यशस्वी वर्षे

शिक्षण क्षेत्रात जेव्हा एखादा प्रयोगशील शास्त्रज्ञ प्रशासकीय धुरा सांभाळतो, तेव्हा त्या संस्थेचे रूप पालटण्यास वेळ लागत नाही. स्वामी रामानंद...

शिक्षण क्षेत्रात जेव्हा एखादा प्रयोगशील शास्त्रज्ञ प्रशासकीय धुरा सांभाळतो, तेव्हा त्या संस्थेचे रूप पालटण्यास वेळ लागत नाही. स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, नांदेडच्या बाबतीत हेच घडताना दिसत आहे. डॉ. मनोहर चासकर यांनी कुलगुरू पदाची सूत्रे हाती घेऊन दोन वर्षे पूर्ण केली आहेत. हा दोन वर्षांचा काळ 'विद्यार्थी केंद्रबिंदू' आणि 'संशोधन विकास' या दोन प्रमुख सूत्रांभोवती फिरणारा राहिला आहे.

१. पदभार आणि सुरुवातीची आव्हाने

दोन वर्षांपूर्वी जेव्हा डॉ. चासकर यांनी पदभार स्वीकारला, तेव्हा विद्यापीठासमोर राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (एनईपी २०२०) लागू करण्याचे मोठे आव्हान होते. तसेच, कोरोना नंतरच्या काळात विस्कळीत झालेले शैक्षणिक वेळापत्रक आणि परीक्षांची पारदर्शकता यांवर काम करणे आवश्यक होते. डॉ. चासकर यांनी आपल्या प्रदीर्घ अनुभवाच्या जोरावर या आव्हानांना संधीत रूपांतरित केले.

२. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (एनईपी २०२०) ची यशस्वी अंमलबजावणी:

डॉ. चासकर यांच्या दोन वर्षांच्या कार्यकाळातील सर्वात मोठे यश म्हणजे राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाची प्रभावी अंमलबजावणी. त्यांनी विद्यापीठात केवळ कागदावर धोरण आणले नाही, तर प्रत्यक्ष अंमलबजावणीसाठी कार्यशाळा आयोजित केल्या. त्यातील बहुविद्याशाखीय दृष्टिकोन विद्यार्थ्यांनी केवळ एकाच विषयात न अडकता विविध शाखांचे ज्ञान घ्यावे असे सुचविते. यासाठी त्यांनी अभ्यासक्रमात लवचिकता आणली. पदवीसोबतच विद्यार्थ्यांच्या हातात रोजगाराचे कौशल्य असावे, यासाठी 'व्होकेशनल कोर्सेस'वर त्यांनी विशेष भर दिला.

३. संशोधन आणि नवोपक्रमाला  चालना:

स्वतः एक नामवंत शास्त्रज्ञ असल्याने डॉ. चासकर यांनी विद्यापीठात संशोधनाचे वातावरण निर्माण केले. गेल्या दोन वर्षात विद्यापीठाच्या संशोधन पत्रिकांच्या दर्जा वाढवण्यावर त्यांनी भर दिला. विद्यापीठातील प्राध्यापक आणि विद्यार्थ्यांनी नवनवीन शोध लावावेत आणि त्याचे रूपांतर पेटंट्स व स्टार्टअपमध्ये व्हावे, यासाठी त्यांनी 'इन्क्युबेशन सेंटर'ला बळकटी दिली. जगातील नामवंत विद्यापीठांशी आणि उद्योगांशी सामंजस्य करार करून मराठवाड्यातील विद्यार्थ्यांना जागतिक स्तरावर संधी मिळवून दिली.

४. प्रशासकीय पारदर्शकता आणि तंत्रज्ञान:

दोन वर्षांच्या काळात डॉ. चासकर यांनी विद्यापीठाचे प्रशासन अधिक गतिमान केले. फाईल्सचा प्रवास वेगवान व्हावा आणि भ्रष्टाचारमुक्त कारभार व्हावा, यासाठी त्यांनी तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवला, डिजिटल गव्हर्नन्सचा अवलंब केला. परीक्षांचे नियोजन आणि निकालांची प्रक्रिया डिजिटल करून त्यांनी विद्यार्थ्यांचा वेळ वाचवला. दोन वर्षात निकालांच्या तक्रारींचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी झाले आहे

५. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी संधी:

स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र नांदेड, लातूर, परभणी आणि हिंगोली या चार जिल्ह्यांत पसरलेले आहे. यातील बहुतांश विद्यार्थी ग्रामीण भागातील आहेत. डॉ. चासकर यांनी कमवा व शिका या योजनेला अधिक व्यापक करून आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांना आधार दिला. ग्रामीण भागातील मुले प्रशासकीय सेवेत जावीत, यासाठी स्पर्धा परीक्षा केंद्राचे आधुनिकीकरण केले.

६. पायाभूत सुविधांचा विकास:

गेल्या दोन वर्षात विद्यापीठ परिसराचा चेहरामोहरा बदलण्यासाठी डॉ. चासकर यांनी प्रयत्न केले. नवीन वसतिगृहे, सुसज्ज प्रयोगशाळा आणि क्रीडा संकुलांच्या उभारणीसाठी त्यांनी प्रयंत्न केले. विद्यापीठ परिसर पर्यावरणपूरक बनवण्यावर त्यांनी भर दिला आहे.

७. विद्यार्थी-कुलगुरू संवाद:

डॉ. चासकर यांच्या कार्याचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांचा विद्यार्थ्यांशी असलेला थेट संवाद. ते  प्रत्यक्ष विद्यार्थ्यांच्या अडचणी ऐकून घेतात. त्यांच्या या 'सहज उपलब्ध' असण्यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये विश्वास निर्माण झाला आहे.

८. भविष्यातील दूरदृष्टी :

दोन वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण झाला असला तरी डॉ. चासकर यांचे स्वप्न विद्यापीठाला 'नॅक' (NAAC) च्या 'A++' श्रेणीत नेण्याचे आहे. त्यांना हे विद्यापीठ केवळ मराठवाड्याचेच नव्हे, तर देशातील एक उत्कृष्ट संशोधन केंद्र म्हणून उभे करायचे आहे. येणाऱ्या काळात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि डेटा सायन्स सारख्या आधुनिक विषयांचे स्वतंत्र विभाग सुरू करण्यावर त्यांचा मानस आहे.

डॉ. मनोहर चासकर यांच्या कुलगुरू पदावरील दोन वर्षांच्या प्रवासाचे अवलोकन करायचे झाल्यास, हे दोन वर्षे 'संकल्पाकडून सिद्धीकडे' नेणारे ठरले आहेत. त्यांनी आपल्या अभ्यासू वृत्तीने आणि शिस्तप्रिय प्रशासनाने विद्यापीठाला एक नवी दिशा दिली आहे. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मातीत ज्ञानाची नवीन बीजे रोवण्याचे काम त्यांनी यशस्वीपणे केले आहे. त्यांच्या पुढील वाटचालीस आणि विद्यापीठाच्या प्रगतीस हे दोन वर्षे एक भक्कम पाया ठरले आहेत. स्वामी रामानंद तीर्थांच्या नावाने चालणाऱ्या या ज्ञानमंदिराचा कलश डॉ. चासकर यांच्या नेतृत्वाखाली अधिक उजळून निघत आहे, ही संपूर्ण मराठवाड्यासाठी अभिमानाची बाब आहे.

त्यांच्या या सर्व कार्यात महामहीम राज्यपाल तथा कुलपती व त्यांचे कार्यालय, महाराष्ट्र शासन यांचे मार्गदर्शन तर  व्यवस्थापन परिषद, अधिसभा व सर्वच प्राधिकरणे, संवैधानिक  व इतर अधिकारी, कर्मचारी आणि विद्यार्थी यांचे सहकार्य लाभते आहे. आदरणीय कुलगुर डॉ. मनोहर चासकर सरांचे मागील दोन वर्षाच्या दिशादर्शक कार्यासाठी अभिनंदन आणि भावी वाटचालीसाठी मनपूर्वक शुभेच्छा.

कृतज्ञता: स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाच्या विज्ञान व तंत्रज्ञान अधिशाखेचे अधिष्ठाता डॉ. एम. के. पाटील यांनी आवश्यक माहिती देऊन लेख लिहिण्याची प्रेरणा दिली त्याबद्दल त्यांचे आभार. 

टीप: लेखकाचे विचार अधिक प्रभावी व प्रवाही मांडणीसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता साधनाचे सहकार्य घेतले आहे. 

• डॉ. जगदीश नरहरराव कुलकर्णी
• ग्रंथपाल व संचालक (अ.प.),
• ज्ञान स्रोत केंद्र,
• स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, 
• ज्ञानतीर्थ, विष्णुपुरी, नांदेड